BESTIALEN - Robin Block

DE DICHTER ALS NAR

In het gedicht De dwaas en de dood uit de debuutbundel Bestialen van Robin Block (1980) zingt en danst een nar hoog boven de schuddende aarde op een koord naar het eind van de nacht – een eenmanskoor / uw sopraan vol zwanenzang – en daagt al wankelend en kantelend de dood uit.

Historisch gezien wil de nar ons een spiegel voorhouden, de alledaagse realiteit op haar kop zetten. De nar is recalcitrant, bevindt zich aan de grenzen van de ordelijke wereld en laat ons in zijn dwaasheden twijfelen aan ons zelfbeeld en ons beeld van de werkelijkheid.

In The scientist, het openingsgedicht van de bundel, wordt er getwijfeld aan het weten van de wetenschap: er moest een variabele zijn, waarmee lijkt te worden gesteld dat waarheden grootheden bevatten die inwisselbaar zijn, die er zorg voor dragen dat waarheid nooit vaststaand is en slechts in staat tot het opwerpen van nieuwe vragen. Het is bij uitstek de nar die de waarde van waarheid aan de kaak stelt.

Bestialen bevat vierentwintig gedichten met uiteenlopende onderwerpen als huiselijk geweld, een ode aan Gerrit Kouwenaar, een bezoek aan opa, een diner in stilte, seks, de flamenco en een stapavondje. De onderliggende thema’s die worden aangeroerd zijn onder meer vergeving, identiteit, dementie, eenzaamheid en de liefde. Het is al met al een bonte verzameling die zo op het eerste gezicht weinig samenhang vertoont. Er zitten gedichten tussen die louter observerend van aard zijn, weer andere bevatten flarden gedachten en in één geval kruipt de lezer zelfs in de huid van een boom. Maar één ding hebben de gedichten gemeen: ze laten de lezer telkens met tal van vragen zitten; wie spreekt hier? waar gaat het nu precies over? wat wordt er bedoeld? steekt er wel een bedoeling achter? Op de achterflap roept Block uit: Eer het mysterie! en dat adagium wordt in Bestialen hoog gehouden.

Door de bundel echter vanuit het gezichtspunt van de nar te benaderen, verkrijgt de verzameling gedichten toch een zekere mate van coherentie. In De dwaas en de dood, één van de sleutelgedichten, roept de nar over de wereld uit: waanzin! almacht! onmacht! In die wereldlijke chaos positioneert hij zichzelf als breukeling op de dronken schuit en gooit vanaf daar als hengelaar zijn trillende dobbers uit. Wat de nar opvist zijn de beestachtigheden, bestialen, van het mensdom, die hij ons vervolgens, soms in absurde beelden, als een spiegel voorhoudt. De nar doet geen pogingen om de werkelijkheid te verklaren. En dat heeft Block nu precies met zijn gedichten voor: een tegendraadse weerkaatsing van de werkelijk. Verklaren dient de lezer zelf te doen. Zo wordt de man vergeleken met een hond (kwijlebek / rokkenjager), de liefde gedegradeerd tot paringsdrang van menselijke roofdieren (vals en harig) en lijkt ook de nar zelf op een gegeven moment de verlokkingen van de macht niet te kunnen weerstaan:

op klaarlichte dag liet ik mijn ogen
als rotte appels doven en
nam zwijgend de troon in

De nar in Bestialen is onmiskenbaar een cynische nar die niet lijkt te geloven in de oprechtheid of deugd bij de motieven en daden van de mens. Ondanks deze afkeer reikt hij toch sporadisch een helpende hand, geeft hij hier en daar aan hoe we de waanzin zouden kunnen overleven, te boven zouden kunnen komen. Het zijn momenten in de bundel waarop de nar van dichterlijke inborst verandert. Dit vindt onder andere plaats in het gedicht Narrenschip, dat verhaalt van een zinkend schip (de wereld?) tijdens een storm midden op zee, een schipbreuk met overlevenden:

slechts enkelen vonden de volgende morgen
armen wijd aan een wijnvlot gespijkerd

oren in het nat
dromen op de tocht
ogen als vogels op stelen

om te voelen:
de sidderende tongetjes golvenvonken

om te horen:
de sluiers in het boomkoraal

om te zien:
de zonnebloem met de vlammende veren

Bestialen is een opmerkelijk debuut van een jonge dichter met een aantal gedichten waar ik bijzonder van heb genoten. Het opmerkelijke is mijns inziens echter vooral gelegen in de revelatie van een achterliggende wereldbeschouwing en ethos, die niettegenstaande het ook aanwezige cynisme wijst op een betrokkenheid bij deze wereld, zo broodnodig voor verandering.

POËZIERAPPORT: 7,5 / 10

Recensent: Ton van ’t Hof

‘Bestialen’ - Robin Block
Windroosserie, Uitgeverij Holland, Haarlem, 2005
ISBN 90 251 0983 7 - € 5,95